{"id":745,"date":"2026-07-23T19:41:21","date_gmt":"2026-07-23T19:41:21","guid":{"rendered":"https:\/\/showmedia.info\/?p=745"},"modified":"2026-07-28T13:31:59","modified_gmt":"2026-07-28T13:31:59","slug":"23-lipca-1944-koniec-koszmaru-wyzwolenie-kl-lublin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/2026\/07\/23\/23-lipca-1944-koniec-koszmaru-wyzwolenie-kl-lublin\/","title":{"rendered":"23 lipca 1944 \u2013 koniec koszmaru. Wyzwolenie KL Lublin"},"content":{"rendered":"\n

23 lipca 1944 roku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 jeden z najtragiczniejszych rozdzia\u0142\u00f3w okupacji niemieckiej. Tego dnia \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej wyzwolili niemiecki nazistowski ob\u00f3z koncentracyjny i zag\u0142ady KL Lublin<\/strong>. Na jego terenie zastali komory gazowe, krematorium, baraki oraz tysi\u0105ce przedmiot\u00f3w nale\u017c\u0105cych do wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 dowody niewyobra\u017calnych zbrodni.<\/h4>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142 poch\u0142on\u0105\u0107 setki tysi\u0119cy ludzi<\/h2>\n\n\n\n

Nazwa w\u0142a\u015bciwa obozu brzmia\u0142a KL Lublin<\/strong> i tak ob\u00f3z by\u0142 nazywany oficjalnie od 1943 roku. Potoczna nazwa \u201eMajdanek<\/strong>\u201d (w j\u0119zyku hebrajskim \u05de\u05d9\u05d9\u05d3\u05e0\u05e7<\/em>) pochodzi od dzielnicy Lublina (Majdan Tatarski<\/strong>) i powsta\u0142a po\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Generalnego Gubernatorstwa. Nazwy \u201eMajdanek\u201d u\u017cywali jednak niekiedy w oficjalnych dokumentach r\u00f3wnie\u017c i sami Niemcy.<\/p>\n\n\n\n

Przera\u017caj\u0105ce plany<\/h2>\n\n\n\n

Ob\u00f3z zosta\u0142 za\u0142o\u017cony jesieni\u0105 1941 roku<\/strong> z rozkazu Heinricha Himmlera.(Reichsf\u00fchrera SS). Decyzj\u0119 o jego utworzeniu podj\u0105\u0142 w zwi\u0105zku z planami germanizacji i kolonizacji Europy Wschodniej, a sam ob\u00f3z mia\u0142 pierwotnie s\u0142u\u017cy\u0107 jako zaplecze si\u0142y roboczej Pocz\u0105tkowo przeznaczony by\u0142 dla radzieckich je\u0144c\u00f3w wojennych, jednak szybko sta\u0142 si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych oboz\u00f3w koncentracyjnych i miejsc masowej zag\u0142ady na okupowanych ziemiach polskich.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo planowano budow\u0119 niewielkiego, pierwszego odcinka obozu, przeznaczonego dla 5\u20136 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w. Niemieckie w\u0142adze wyda\u0142y jednak rozkaz natychmiastowej budowy obozu jenieckiego, kt\u00f3ry mia\u0142 pomie\u015bci\u0107 a\u017c 50 tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Projekt zak\u0142ada\u0142 wzniesienie 236 barak\u00f3w, z czego 207 mia\u0142o pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 wi\u0119\u017aniarsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Przy budowie pracowali \u017bydzi oraz je\u0144cy wojenni. Ju\u017c zim\u0105 1942 roku rozpocz\u0119to opracowywanie plan\u00f3w dalszej rozbudowy kompleksu. Druga cz\u0119\u015b\u0107 obozu mia\u0142a zapewni\u0107 miejsce dla kolejnych 150 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w, a pod inwestycj\u0119 zarezerwowano teren o powierzchni 516 hektar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W trzeciej cz\u0119\u015bci kompleksu planowano utworzenie zak\u0142ad\u00f3w odzie\u017cowych Bekleidungswerke der Waffen-SS<\/strong>. Opr\u00f3cz infrastruktury krawieckiej, ku\u015bnierskiej i trykotarskiej mia\u0142y tam powsta\u0107 r\u00f3wnie\u017c baraki mog\u0105ce pomie\u015bci\u0107 oko\u0142o 40 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Docelowo kompleks obozowy mia\u0142 pomie\u015bci\u0107 oko\u0142o 250 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w, jednak z powodu trudno\u015bci wojennych i ograniczonej przepustowo\u015bci linii kolejowej zrealizowano jedynie oko\u0142o jedn\u0105 pi\u0105t\u0105 tych plan\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Powsta\u0142o sze\u015b\u0107 p\u00f3l wi\u0119\u017aniarskich (I\u2013VI), z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 przeznaczano dla okre\u015blonych grup, m.in. kobiet osadzonych od pa\u017adziernika 1942 roku. Na polu V planowano r\u00f3wnie\u017c utworzenie obozu dla dzieci, lecz projekt nie zosta\u0142 zrealizowany, cho\u0107 najm\u0142odsze dzieci pozostawiano przy matkach. W sierpniu 1942 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 kom\u00f3r gazowych, uko\u0144czon\u0105 dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej. Na Majdanku dzia\u0142a\u0142y dwie komory gazowe wykorzystuj\u0105ce gaz z butli oraz Cyklon B, zlokalizowane w pobli\u017cu \u0142a\u017ani, a nie krematorium, co mia\u0142o u\u0142atwia\u0107 ukrycie rzeczywistego celu prowadzonych tam wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kim byli ludzie uwi\u0119zieni na Majdanku?<\/h2>\n\n\n\n

Przez Majdanek przesz\u0142o oko\u0142o 150 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w<\/strong> z blisko 30 kraj\u00f3w Europy.<\/p>\n\n\n\n

Udzia\u0142 dzieci poni\u017cej 15 roku \u017cycia by\u0142 na Majdanku bardzo wysoki i osi\u0105ga\u0142 6%. <\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119ziono tu przede wszystkim Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, je\u0144c\u00f3w radzieckich, a tak\u017ce Bia\u0142orusin\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, Czech\u00f3w, Francuz\u00f3w i przedstawicieli innych narodowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Transporty wi\u0119\u017ani\u00f3w kierowane by\u0142y z wi\u0119zie\u0144, innych oboz\u00f3w oraz z gett. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przybywa\u0142a poci\u0105gami towarowymi. Wi\u0119\u017aniowie byli podzieleni na kategorie, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najliczniejsz\u0105 byli tzw. polityczni. Specyfik\u0105 Majdanka by\u0142a niska numeracja, utrzymywana w granicach 20 000. Numery po zmar\u0142ych by\u0142y u\u017cywane przez nast\u0119pnych. Najgorsze warunki panowa\u0142y w najbardziej zat\u0142oczonych barakach \u017cydowskich.<\/p>\n\n\n\n

Szacuje si\u0119, \u017ce przez ob\u00f3z przesz\u0142o w granicach od oko\u0142o 200 do 500 Rom\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce grupa co najmniej 57 \u015awiadk\u00f3w Jehowy<\/strong>, w tym Polacy, Niemcy i inne narodowo\u015bci, oznaczanych fioletowym tr\u00f3jk\u0105tem<\/strong>. Trafili tu za odmow\u0119 s\u0142u\u017cby wojskowej, z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi Hitlerowi oraz podporz\u0105dkowania si\u0119 nazistowskiej ideologii.<\/p>\n\n\n\n

Liczby kryj\u0105ce ludzkie tragedie<\/h2>\n\n\n\n

Historycy szacuj\u0105, \u017ce na Majdanku zamordowano oko\u0142o 78 tysi\u0119cy os\u00f3b<\/strong>, w tym blisko 59 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w<\/strong>. Ofiary gin\u0119\u0142y w komorach gazowych, podczas masowych egzekucji, z g\u0142odu, chor\u00f3b oraz niewolniczej pracy.<\/p>\n\n\n\n

KL Lublin posiada\u0142 sie\u0107 11 podoboz\u00f3w i oboz\u00f3w pracy, m.in. w Budzyniu, Bli\u017cynie, Radomiu, Warszawie oraz Lublinie<\/strong>, gdzie wi\u0119\u017aniowie byli wykorzystywani do ci\u0119\u017ckiej pracy na rzecz niemieckiej machiny wojennej.<\/p>\n\n\n\n

\u201eUpi\u0119ksz sw\u00f3j dom\u201d<\/h2>\n\n\n\n

Wiosn\u0105 1943 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku przeprowadzono akcj\u0119 \u201eSchm\u00fccke dein Heim<\/strong><\/em>\u201d (\u201eUpi\u0119ksz sw\u00f3j dom\u201d), kt\u00f3rej celem by\u0142o stworzenie pozor\u00f3w poprawy warunk\u00f3w \u017cycia wi\u0119\u017ani\u00f3w przed planowan\u0105 wizyt\u0105 Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca. W ramach tych dzia\u0142a\u0144 wymieniono stare puszki na miski, rozdano koce oraz zadbano o estetyczny wygl\u0105d barak\u00f3w i starannie po\u015bcielone prycze. Zmiany te mia\u0142y wy\u0142\u0105cznie charakter propagandowy i nie oznacza\u0142y rzeczywistej poprawy sytuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kolumna Trzech Or\u0142\u00f3w (fot. wikimedia<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

Albin Maria Boniecki, wi\u0119zie\u0144 Majdanka, za zgod\u0105 w\u0142adz obozu stworzy\u0142 wraz ze Stanis\u0142awem Zelentem i Romualdem Sztab\u0105 projekt kolumny, kt\u00f3ra mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 jako pretekst do ratowania wycie\u0144czonych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Monument powsta\u0142 z rury kanalizacyjnej i symbolizowa\u0142 pami\u0119\u0107 o ofiarach obozu, a w jego wn\u0119trzu umieszczono prochy zmar\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Zwie\u0144czenie kolumny z urn\u0105 i figurami ptak\u00f3w symbolizowa\u0142o wolno\u015b\u0107, si\u0142\u0119 oraz jedno\u015b\u0107. Po wojnie pomnik zosta\u0142 odrestaurowany, a jego pierwotny wygl\u0105d przywr\u00f3cono dzi\u0119ki staraniom Bonieckiego i p\u00f3\u017aniejszej konserwacji muzeum.<\/p>\n\n\n\n

\u201eErntefest\u201d \u2013 w kilka godzin zgin\u0119\u0142o 18 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Jednym z najtragiczniejszych wydarze\u0144 by\u0142a akcja \u201eErntefest<\/em>\u201d <\/strong>(\u201eDo\u017cynki\u201d) z 3 listopada 1943 roku. Tego dnia Niemcy zamordowali na Majdanku i w pobliskich obozach oko\u0142o 18 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w<\/strong>, dokonuj\u0105c najwi\u0119kszej jednorazowej egzekucji podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Reklama<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nie zd\u0105\u017cyli zatrze\u0107 \u015blad\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Latem 1944 roku Niemcy rozpocz\u0119li ewakuacj\u0119 obozu i pr\u00f3bowali zatrze\u0107 \u015blady swoich zbrodni. Nie zd\u0105\u017cyli jednak zniszczy\u0107 ca\u0142ej infrastruktury. 23 lipca 1944 roku<\/strong> Majdanek zosta\u0142 wyzwolony. By\u0142 pierwszym du\u017cym niemieckim obozem koncentracyjnym, kt\u00f3ry alianci zdobyli w niemal nienaruszonym stanie, dzi\u0119ki czemu \u015bwiat m\u00f3g\u0142 zobaczy\u0107 skal\u0119 nazistowskich zbrodni.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119\u0107<\/h2>\n\n\n\n

Pa\u0144stwowe Muzeum na Majdanku<\/strong><\/a> powsta\u0142o ju\u017c jesieni\u0105 1944 roku na cz\u0119\u015bci terenu by\u0142ego obozu koncentracyjnego, by\u0142o zatem pierwsz\u0105 tego typu instytucj\u0105 na \u015bwiecie. Dzi\u015b jest miejscem pami\u0119ci o dziesi\u0105tkach tysi\u0119cy ofiar. Zachowane baraki, komory gazowe, krematorium i Mauzoleum z prochami pomordowanych przypominaj\u0105 kolejnym pokoleniom, jak tragiczne skutki nios\u0105 nienawi\u015b\u0107, fanatyzm i totalitaryzm. <\/p>\n\n\n\n

Od 2004 roku oddzia\u0142em zamiejscowym PMM jest Muzeum \u2013 Miejsce Pami\u0119ci w Be\u0142\u017ccu,<\/strong> a od 2012 roku \u2013 Muzeum By\u0142ego Obozu Zag\u0142ady w Sobiborze<\/strong>. Wst\u0119p do Muzeum (w tym na wszystkie wystawy) jest bezp\u0142atny<\/strong>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Niemiecki ob\u00f3z Majdanek w latach II wojny \u015bwiatowej. Fotografia ze zbiorow Muzeum w Majdanku, wykonana 24 czerwca 1944 z samolotu wywiadowczego. (fot. wikimedia<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

23 lipca 1944 roku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 jeden z najtragiczniejszych rozdzia\u0142\u00f3w okupacji niemieckiej. Tego dnia \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej wyzwolili niemiecki nazistowski ob\u00f3z koncentracyjny i zag\u0142ady KL Lublin. Na jego terenie zastali komory gazowe, krematorium, baraki oraz tysi\u0105ce przedmiot\u00f3w nale\u017c\u0105cych do wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 dowody niewyobra\u017calnych zbrodni. Mia\u0142 poch\u0142on\u0105\u0107 setki tysi\u0119cy ludzi Nazwa w\u0142a\u015bciwa obozu brzmia\u0142a KL Lublin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":746,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[465,466,467,4,6,122],"class_list":["post-745","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-kl-lublin","tag-majdanek","tag-muzeum","tag-swiadkowie-jehowy","tag-wojna","tag-zydzi"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/showmedia.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/500px-Majdanek_June_24_1944.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/745","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=745"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/745\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":928,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/745\/revisions\/928"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/746"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=745"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=745"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/showmedia.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=745"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}